Tak się niefortunnie złożyło, że w ubiegłym roku nie było podsumowania za rok 2024. Niniejszym informuję, że portal MorphOS.PL jest otwarty dla każdego sympatyka motyla i każdy może nadesłać artykuł i będzie opublikowany pod jego ksywą czy imieniem i nazwiskiem.
Teraz mamy za sobą rok 2025, który pokrótce podsumuję. Działo się dużo i dobrze.
Nasza strona odbiła sie po słabszym 2024 r., bo 'waldiamiga’ ze zdwojoną energią wziął się do pracy dostarczając 36 wpisów. Nasz fanpage dobił do 191 sympatyków. A teraz bardziej „światowo”.
Już w styczniu otrzymaliśmy wersję 3.19 systemu. Obszerna aktualizacja poprawkowa, nie oczekiwaliśmy więcej. Oczywiście w związku z tym wyszedł nowy Chrysalis 3.19. Była aktualizacja bibliotek SDL2 i SDL3.
Nastąpiła też ważna aktualizacja OpenSSL 3. Wprowadzone zmiany eliminują podatności bezpieczeństwa CVE-2024-9143 oraz CVE-2024-13176. Pojawiła się też obsługa protokołu QUIC, który umożliwia implementację w programach najnowszej wersji protokołu HTTP/3. Ponieważ rzadko się udzielam, a jest okazja, to wyjaśnię o co tu chodzi.
QUIC to nowy sposób przesyłania danych w internecie, opracowany głównie przez Google, później standaryzowany przez IETF. Najważniejsze fakty:
HTTP/3 to nowa wersja protokołu HTTP, czyli tego, czym przeglądarka gada z serwerem. Różnice względem HTTP/2:
HTTP/3 nie działa bez QUIC. Dlatego dodanie QUIC do openssl3 jest warunkiem, żeby Wayfarer mógł w ogóle używać HTTP/3. Ktoś powie, że to nie mecyje, bo Windows ma to od 2021 roku. Dla nas to oznacza bycie na czasie, bo mamy to na sprzęcie porzuconym przez Apple 20 lat temu.
Oczywiście zaraz z tego skorzystał Wayfayer, bo taki był cel tej zabawy. Wayfarer wyszedł w okrągłej wersji 10.0, ale do końca roku miał kilka poprawek kończąc na wersji 11.0 opartej na WebKicieGTK 2.50.1. Były też dwie aktualizacje klienta poczty Iris.
Rok ten jest szczególny, bo w sierpniu obchodziliśmy 25 rocznicę MorphOS, wydania pierwszej publicznej wersji v.0.1 (wtedy dla Amig wyposażonych w akceleratory CyberStormPPC i BlizzardPPC produkcji Phase5). Są powody do radości, bo parę miesięcy wcześniej w maju pokazano nową wersje systemu (jeszcze beta) 3.20 na nową płytę główną PPC ’Mirari’.
Już całkiem sporo wiemy o tym, co projekt Mirari „wymusił” w rozwoju MorphOS-a. Deweloperzy – Frank Mariak, Harald Frank (Geennaam) i inni – aktywnie piszą sterowniki pod prototypy płyty. Oto konkretne nowości:
Może dziwić po co na płycie jest FPGA (Artix-7) – nie, nie do „tego” (emulacja Amigi 1200 i podobne pomysły). Pełni funkcje programowalnego mostka, takiego spoiwa dla podzespołów. To jest bardzo dobre rozwiązanie, żeby nie ciągnąć za sobą ogona pierdółkowatych drobnych układów, które po paru latach są nie do zdobycia i trzeba przeprojektowywać płytę główną.
Krótko mówiąc: 'Mirari’ razem z MorphOS-em 3.20 gdy wyjdzie publicznie, będzie to największy skok sprzętowy dla MorphOS-a od wielu lat. Przy okazji może to być projekt który zbliży do siebie sympatyków Amigi NG – płyta ma zarówno „boing balla” jak i znaczek „MorphOS ready”, a kolor fioletowy nie jest przypadkowy (połączenie czerwonego i niebieskiego).
W magazynie „Amiga NG” nr 12 (1/2025) można poczytać o odkrytym po latach „ficzerze”, pozwalającym korzystać Efice z pamięci karty graficznej. Ciekawostka warta odnotowania.
Jeśli chodzi o programy, to były aktualizacje Easy2Installa (menadżer pakietów), ProTrekkra (tracker), AmigiGPT (czatbot ChatGPT), AmiTranslate (tłumacz), Annotate i Lite XL-a (edytory tekstu z kolorowaniem składni), BeeBase (baza danych).
Z nowości to mamy edytor ikon Iconos
CPU-M (morfosowa wersja CPU-A) to program narzędziowy pokazujący wszystko
Pixy – edytor graficzny do pikselartu.
Gry to aktualizacje ScummVM, Snes9x, OpenMoHAA (Medal of Honor: Allied Assault, z rozszerzeniami Spearhead i Breakthrough), OpenRCT2 (RollerCoaster Tycoon 2), OpenTDD (Transport Tycoon Deluxe), OpenFoddera (Cannon Fodder), Juliusa (klon Caesara III), REminiscence (Flashback), ClassiCube (MineCraft Classic), OpenTyriana (Tyrian 2000), Dethrace (silnik gry Carmageddon). Miłośników smarowania ścian ucieszy nowa wersją Unreala 1.4 (na Unreal Engine v200) i Doom 64 EX+.
Nowością jest Hans Kloss – Agent J-23 – platformówka w stylu gier z szesnastobitowców, na bazie kultowej gry z Atari 8-bit.
Nowościami są też porty: OpenLary (Tomb Raider), Serious Sama (dwu części – The First Encounter i The Second Encounter), ExhumedEX-Plusa (znany też jako Powerslave), CatacombGL-a (seria Catacomb Adventure), Xasha3D (silnik do Half-Life’a), M.A.X.-a (M.A.X.: Mechanized Assault & Exploration), Open Geometry Wars (odtworzona Geometry Wars: Retro Evolved).
Jakby chcieć marudzić, to się nie da. 'Mirari” z MorphOS-em za rogiem, aktualizowana przeglądarka i tony gier – już samo to pozwala spokojnie uśmiechnąć się. Rok 2026 będzie piękny.
Ukazało się 49 wpisów – ‘waldiamiga’ – 48, ‘truman burbank’ – 1. Jest to mniej niż w ubiegłym roku (65). Trzeba tu wspomnieć, że 'waldiamiga’ zamilkł w połowie września, były problemy techniczne, to na pewno miało wpływ. Na Facebooku mieliśmy aktywność mizerną, ale tu to już moja „zasługa”. Strona fanowska miała przez to niewielki przyrost – mamy 175 sympatyków (przybyło 6) i 180 obserwatorów (przybyło 7).
MorphOS 3.18 i SDK 3.18. System zyskał kilka nowych aplikacji, takich jak Hex (skryptowy edytor dużych plików), ArchiveIt (do archiwizacji ZIP) i Thermals (informacje i wykresy dotyczące temperatury i wentylatorów). Ponadto MorphOS 3.18 obsługuje przeglądanie i montowanie udziałów sieciowych Samby 2 i 3 w pulpicie Ambient. Sterowniki Radeon zostały zaktualizowane, aby lepiej obsługiwać podwójne monitory, więcej modeli kart graficznych i 3D, w tym zaktualizowaną bibliotekę TinyGL i sterowniki. Ulepszono również sterowniki ethernet Realtek 8168 o większą liczbę wariantów kart i zwiększoną stabilnością sieciową na systemach PCI express, takich jak PowerMac G5 11,2. Poprawiono problemy z łącznością urządzeń wejściowych USB na obsługiwanych systemach CyrusPlus 5040. Wiele innych komponentów i bibliotek systemowych zostało również naprawionych i ulepszonych, w tym MUI, Netstack, Filesysbox.
Wayfarer i Iris – coraz to nowsze wersje przeglądarki www i klienta poczty, filarów korzystania ze współczesnego internetu. Dla Wayfarera, oprócz dostosowywania na bieżąco do najnowszych wersji WebKitGTK i stałych komponentów typu cURL, usprawnienia dotyczyły m.in. zapisanych haseł, AdBlocka, kart, wielu poprawek i optymalizacji (m.in. Altivec). Iris wzbogacił się o aplikację do zarządzania kontaktami Contacts (może być uruchamiana oddzielnie), synchronizowaną z usługami typu Google Contacts czy iCloud Contacts. Także o wygodne drobiazgi, takie jak automatyczne zapisywanie tworzonych wiadomości czy wysyłanie ich o ustalonej godzinie.
Zaskoczeniem jest Git Desktop, czyli graficzny interfejs dla Gita (systemu kontroli wersji, będącego w zasadzie światowym standardem). Jest on wzorowany na GitHubie Desktopie.
Do świata MorphOS-a zawitał też znany program midi Bars’n Pipes. Wypuszczono nowe wersje m.in. RNORadio, RNOXfer, Grimorium PDF, VAMP, itd.
AmiTranslate i AmiDream to z kolei skok w modne rozwiązania online. Pierwszy program to tłumacz oparty o znany DeepL, drugi zaś to generator obrazów na podstawie wpisanego tekstu oparty o AI.
Nie zawiódł autor Hollywood – najnowsza odsłona to 10, „ochrzczona” została jako 'Xcelicious’; zaktualizował też kilka wtyczek.
Głównie porty. Przede wszystkim trzeba docenić Fallout i Fallout 2 w wersjach Community Edition.
To uznane klasyki, potrafiące i dzisiaj wciągnąć na wiele godzin. Podobnie jak Vanilla Conquer RA i Vanilla TD, czyli Command & Conquer w odsłonach Red Alert i Tiberian Dawn.
Nowe wersje ScummVM, tym razem dające dostęp do takich hiciorów jak Syberia 1 i 2, czy polski „Schizm: Mysterious Journey”.
’Templario’ dał kilka gier w Hollywood (karcianki, przygodówkę „El Asesino Que Nadie Escucho” w 3 rozdziałach).
dRally (otwarty port gry „Death Rally” z 1996 r.). fheroes II, czyli port silnika Heroes of Might and Magic II.
Wyszedł wipEout, czyli pierwszy WipeOut (z PSX z 1995 r.).
Odświeżone zostały gry: AstroMenace, BillyFrontier, Bugdom, CroMagRally, MightyMike, Nanosaur, Nanosaur2, OttoMatic.
Nowe wersje dem Encore, m.in Morphoza 1.3. W podsumowaniu nie wypisywałem wszystkiego, orientacyjnie to na MorphOS Storage w 2023 roku doliczyłem się 240 paczek – to jest poziom taki sam jak w ubiegłym roku.
Nic nie wiadomo – i raczej oczekiwania przycichły – odnośnie MorphOS-a na platformie x64, czyli PC. Wykruszające się zasoby nastoletnich PPC mają co prawda alternatywę w postaci nowszych SAM 460 i X5000, ale jest to rozwiązanie o wiele droższe. Czekamy.
Sprzętowo może być interesujące (dla nielicznych) wydanie krótkiej serii poprawionej SAM 460 (większa odległość między slotami pozwala na większy wybór kart graficznych); nieco bardziej przydatna jest dostępność w sprzedaży Cyrusa 5040 (AmigaOne X5000); w przyszłości 'Tabor’ raczej do nas nie trafi.
PageStream nie miał aktualizacji, ale jest dostępny w sprzedaży w dwóch wersjach, za 99 i 149 $. Droższa Pro oferuje dodatkowe funkcjonalności, takie jak obsługa kolorów CMYK, możliwość importowania i eksportowania plików PDF, możliwość tworzenia skryptów w języku ARexx oraz dostęp do biblioteki Clip Art.
Nie ma co kryć, wiele programów i gier to porty, co nie zmienia ogólnej oceny, że ciągle wychodzi coś nowego, czym można się pobawić.
Warto zajrzeć:
Nowości w Wayfarerze – https://wayfarer.icu/history
Lista zmian w MorphOS-ie 3.18 – https://www.morphos-team.net/releasenotes/3.18
Zapraszamy na nasz fanpejdż: https://www.facebook.com/MorphOSPL